จากมัสยิดสู่การจำคุกนักวิชาการชีอะห์ บทใหม่ของความตึงเครียดระหว่างตระกูลอัลคาลิฟาและชุมชนชีอะห์ในบาห์เรน
การตัดสินลงโทษบุคคล 69 คนในศาลอัลคาลิฟาได้นำสถานการณ์ของชุมชนชีอะห์ในประเทศและความสัมพันธ์ที่ตึงเครียดกับรัฐบาลอัลคาลิฟามาสู่ความสนใจอีกครั้ง การมีนักวิชาการชีอะห์ 60 คนอยู่ในกลุ่มผู้ถูกตัดสินลงโทษ ในคดีที่ครอบคลุมกิจกรรมของมัสยิด การศึกษาศาสนา และการช่วยเหลือทางศาสนาด้วยนั้น ทำให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับอนาคตของการเป็นผู้นำทางศาสนาและเสรีภาพในการประกอบศาสนกิจในบาห์เรน
ในชุมชนชีอะห์ของบาห์เรน มัสยิดไม่ได้เป็นเพียงสถานที่สำหรับการละหมาดและพิธีกรรมทางศาสนาเท่านั้น นอกจากหน้าที่ในการประกอบศาสนกิจแล้ว ศูนย์กลางเหล่านี้ยังมีบทบาทสำคัญในการให้การศึกษาทางศาสนา การถ่ายทอดประเพณีทางนิกาย การสื่อสารระหว่างผู้คนและนักวิชาการทางศาสนา และการสร้างความสัมพันธ์ทางสังคม ในหลายพื้นที่ อิหม่ามประจำมัสยิดยังมีสถานะสูงกว่าเจ้าหน้าที่ทางนิกายและเป็นส่วนหนึ่งของอำนาจทางสังคมของชุมชนอีกด้วย
ด้วยเหตุนี้ การพิจารณาคดีและการตัดสินลงโทษนักวิชาการชีอะห์จำนวนมากในบาห์เรนจึงไม่สามารถถือได้ว่าเป็นเพียงคดีทางกฎหมายคดีเดียวที่ฟ้องร้องสมาชิกเพียงไม่กี่คนในชุมชนนี้ เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นในสถานการณ์ที่ความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนชีอะห์กับตระกูลอัลคาลิฟาผู้ปกครองประเทศนั้นเต็มไปด้วยความตึงเครียดทางการเมืองและศาสนามานานหลายปี และข้อจำกัดต่อกิจกรรมทางการเมืองและศาสนาและนิกายของชาวชีอะห์ได้กลายเป็นประเด็นประท้วงจากองค์กรสิทธิมนุษยชนมาแล้วหลายครั้ง
เมื่อวันจันทร์ที่ 16 พฤศจิกายน 2026 ศาลอาญาสูงสุดของบาห์เรนได้ตัดสินลงโทษบุคคล 69 คนในคดีที่ถูกกล่าวหา
ตามรายงานของสถาบันกฎหมายและประชาธิปไตยแห่งบาห์เรน บุคคล 64 คนถูกตัดสินจำคุกตลอดชีวิต และอีก 5 คนถูกตัดสินจำคุก 15 ปี ในจำนวนนี้ 60 คนเป็นนักวิชาการชีอะห์ และ 9 คนเป็นผู้ร่วมงานและนักกิจกรรมทางนิกาย อีก 13 คนถูกพิจารณาคดีโดยที่จำเลยไม่อยู่ในศาล
ในบรรดาผู้ที่ถูกตัดสินจำคุกตลอดชีวิตนั้นรวมถึงอยาตุลลอฮ์ เชค อิซา กอซิม หนึ่งในผู้นำทางจิตวิญญาณที่โดดเด่นที่สุดของชาวชีอะห์ในบาห์เรน ซึ่งอาศัยอยู่ในอิหร่านตั้งแต่ปี 2018 การตัดสินลงโทษเขาพร้อมกับนักวิชาการและบุคคลสำคัญทางนิกายอีกหลายสิบคนได้เพิ่มความสำคัญทางการเมืองและสังคมของคดีนี้เป็นสองเท่า
ชุมชนชีอะห์ในโครงสร้างอำนาจของบาห์เรน: ช่องว่างที่ยาวนาน
เพื่อทำความเข้าใจความสำคัญของกรณีนี้ เราต้องพิจารณาโครงสร้างทางการเมืองและสังคมของบาห์เรน ประเทศนี้มีประชากรส่วนใหญ่เป็นชีอะห์ แต่พลังอำนาจทางการเมืองอยู่ในมือของตระกูลอัลคาลิฟาซึ่งเป็นนิกายซุนนี ความแตกต่างระหว่างองค์ประกอบทางนิกายของสังคมและโครงสร้างการปกครองนี้ รวมถึงข้อเรียกร้องทางการเมืองและสังคมของชาวชีอะห์ เป็นหนึ่งในปัจจัยหลักที่ก่อให้เกิดความตึงเครียดในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา
ส่วนสำคัญของข้อเรียกร้องของชุมชนชีอะห์ในบาห์เรนเกี่ยวข้องกับการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงในโครงสร้างทางการเมือง การเข้าถึงงานและโอกาสทางสังคมอย่างเท่าเทียม การขจัดความเหลื่อมล้ำ และเสรีภาพในการดำเนินกิจกรรมทางการเมืองและนิกาย
ในขณะเดียวกัน องค์กรสิทธิมนุษยชนได้กล่าวถึงข้อจำกัดในการมีส่วนร่วมทางการเมืองของชาวชีอะห์ การเลือกปฏิบัติในการเข้าถึงโอกาสสาธารณะ และแรงกดดันต่อผู้นำและองค์กรที่วิพากษ์วิจารณ์รัฐบาล ในรายงานจำนวนมากของพวกเขา
สถานการณ์นี้ปรากฏชัดเจนยิ่งขึ้นในการประท้วงที่บาห์เรนในปี 2011 ในปีนั้น สอดคล้องกับกระแสการประท้วงของประชาชนในประเทศอาหรับ ประชาชนหลายพันคนออกมาเดินขบวนบนท้องถนนในบาห์เรน เรียกร้องการปฏิรูปทางการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชนในการปกครองประเทศมากขึ้น และการยุติการเลือกปฏิบัติ ผู้ประท้วงจำนวนมากเป็นชาวชีอะห์
รัฐบาลบาห์เรน โดยความช่วยเหลือจากกองกำลังรักษาความปลอดภัยและการเข้ามาของกองกำลังทหารจากซาอุดีอาระเบียและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ได้ปราบปรามการประท้วง ตามมาด้วยการจับกุม การดำเนินคดีกับนักเคลื่อนไหวทางการเมืองและนิกาย และการจำกัดกิจกรรมของขบวนการฝ่ายค้าน องค์กรสิทธิมนุษยชนหลายแห่งมองว่าการปฏิบัติต่อผู้ประท้วงและนักวิจารณ์ของรัฐบาลเป็นสัญญาณของการเพิ่มความเข้มข้นของการจำกัดทางการเมืองและนิกายในประเทศ
ในช่วงหลายปีต่อมา การยุบพรรคอัล-เวฟัก ซึ่งเป็นพรรคการเมืองที่ใหญ่ที่สุดที่ต่อต้านรัฐบาล โดยมีฐานเสียงหลักอยู่ในกลุ่มชีอะห์ และข้อจำกัดในการดำเนินกิจกรรมของบุคคลทางการเมืองและนิกายบางคน ได้เพิ่มความกังวลเกี่ยวกับความเป็นไปได้ที่ชาวชีอะห์จะเข้ามามีส่วนร่วมอย่างเท่าเทียมกันในโครงสร้างทางการเมืองของบาห์เรน
ประเด็นเรื่องการเพิกถอนสัญชาติก็เป็นอีกประเด็นหนึ่งที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์นโยบายของรัฐบาล พลเมืองและนักเคลื่อนไหวชาวชีอะห์จำนวนหนึ่งได้สูญเสียสัญชาติบาห์เรนในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ซึ่งในบางกรณีก็มีการกล่าวหาเรื่องความมั่นคงและการเมืองเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย ในการพัฒนาล่าสุด องค์กรสิทธิมนุษยชนได้รายงานการเพิกถอนสัญชาติของพลเมืองบาห์เรน 69 คนในเดือนเมษายน
เมื่อมัสยิดและนักวิชาการเข้าไปพัวพันกับคดีความมั่นคง
หนึ่งในแง่มุมที่สำคัญที่สุดของคดีล่าสุดคือประเภทของข้อกล่าวหาที่ยื่นฟ้องจำเลย สำนักงานอัยการบาห์เรนอ้างว่าบุคคลเหล่านี้มีบทบาทในการจัดตั้งและดำเนินงานกลุ่มที่เชื่อมโยงกับอิหร่านโดยมีเป้าหมายเพื่อโค่นล้มรัฐบาล
นอกจากนี้ยังกล่าวหาพวกเขาว่าเก็บรวบรวมเงินบริจาคอย่างผิดกฎหมายและใช้มัสยิด มิมบัร องค์กรการกุศล และศูนย์การศึกษาเพื่อส่งเสริมความจงรักภักดีต่อผู้นำของสาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน
เจ้าหน้าที่บาห์เรนกล่าวว่าจำเลยไม่ได้ถูกดำเนินคดีเนื่องจากความเชื่อทางนิกาย แต่ถูกตัดสินว่ามีความผิดในข้อหาอาชญากรรมและความมั่นคง
สำนักงานอัยการยังเน้นย้ำว่าสิทธิทางกฎหมายของจำเลยได้รับการเคารพในระหว่างการพิจารณาคดี และคำพิพากษาที่ออกไปนั้นสามารถอุทธรณ์ได้
อย่างไรก็ตาม ส่วนนี้ของคดีได้เผชิญกับการวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงจากองค์กรสิทธิมนุษยชน ซึ่งเชื่อว่าการใช้ประเด็นต่างๆ เช่น คำสอนทางศาสนา หนังสือทางศาสนา กองทุนทางศาสนา การบริจาคเพื่อการกุศล และความสัมพันธ์กับผู้นำทางศาสนาในต่างประเทศ เป็นหลักฐานในการกล่าวหา อาจทำให้เส้นแบ่งระหว่างกิจกรรมทางศาสนา-นิกาย การสังกัดทางการเมือง และความรับผิดทางอาญาของแต่ละบุคคลนั้นคลุมเครือ
ความกังวลนี้ยิ่งมีความสำคัญมากขึ้นเมื่อเรารู้ว่าจำเลยหลายคนมีหน้าที่บริหารจัดการมัสยิดและนำละหมาดวันศุกร์และละหมาดหมู่ เชค มูฮัมหมัด ซานกูร์ และเชค อาลี อัล-ซัดดาดี เป็นหนึ่งในบรรดานักวิชาการที่นำละหมาดวันศุกร์ที่มัสยิดกลาง อิหม่าม ซอดิก (อ.) ในเขตดิราซ ซึ่งเป็นมัสยิดที่ถือเป็นศูนย์รวมตัวที่สำคัญของชาวชีอะห์ในบาห์เรน ซัยยิด มูซา อัล-วาดาอี ก็เคยนำละหมาดที่มัสยิดกลางในราส อัล-รุมมานด้วย
การจับกุมและการตัดสินลงโทษบุคคลเหล่านี้ไม่เพียงแต่ส่งผลกระทบต่อชีวิตส่วนตัวและครอบครัวของพวกเขาเท่านั้น แต่ยังอาจทำลายความสัมพันธ์ของบางส่วนของสังคมกับผู้นำทางนิกายของพวกเขาด้วย ดังนั้น ประเด็นหลักจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงชะตากรรมของบุคคลที่อยู่ในศาล แต่เกี่ยวข้องกับบทบาทของสถาบันทางศาสนา-นิกายในชีวิตทางสังคมของชาวชีอะห์ในบาห์เรน
ข้อกล่าวหาเรื่องการทรมานและข้อสงสัยเกี่ยวกับกระบวนการพิจารณาคดี
ก่อนที่คำพิพากษาจะถูกประกาศ องค์กรสิทธิมนุษยชน 20 แห่ง รวมถึงแอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ฮิวแมนไรท์วอทช์ และองค์การต่อต้านการทรมานโลก ได้แสดงความกังวลเกี่ยวกับกระบวนการพิจารณาคดีในแถลงการณ์ร่วม
องค์กรเหล่านี้รายงานถึงการถูกควบคุมตัวในสถานที่ที่ไม่ทราบแน่ชัด การถูกปฏิเสธสิทธิ์ในการเข้าถึงทนายความอย่างมีประสิทธิภาพ การปิดตาและใส่กุญแจมือเป็นเวลานาน การอดนอน และการข่มขู่ผู้ถูกควบคุมตัวและครอบครัวของพวกเขา จำเลยบางคนยังกล่าวว่าพวกเขาถูกกดดันให้ลงนามในคำแถลงที่พวกเขาไม่มีโอกาสได้อ่าน
การเข้าถึงเอกสารคดีของทนายความฝ่ายจำเลยที่จำกัดเป็นอีกประเด็นหนึ่งที่น่ากังวล ตามข้อมูลที่เผยแพร่โดยสถาบันกฎหมายและประชาธิปไตยแห่งบาห์เรน เอกสารคดีมีมากกว่า 6,700 หน้า และทนายความไม่สามารถขอสำเนาเอกสารได้ นอกจากนี้ คำขอของจำเลยที่จะมาปรากฏตัวในศาลด้วยตนเองก็ถูกปฏิเสธ และผู้ถูกควบคุมตัวเข้าร่วมการพิจารณาคดีผ่านทางวิดีโอลิงก์
องค์กรต่างๆ เรียกร้องให้มีการสอบสวนอิสระเกี่ยวกับการกล่าวหาเรื่องการทรมาน การตัดสิทธิ์คำสารภาพที่อาจถูกบีบบังคับ และการรับประกันสิทธิ์ในการเข้าถึงทนายความและเอกสารคดีอย่างเต็มที่สำหรับจำเลย
ในทางกลับกัน ศาลตัดสินว่าจำเลยทั้ง 69 คนมีความผิด และไม่มีผู้ใดพ้นผิด
สถาบันกฎหมายและประชาธิปไตยแห่งบาห์เรนยังรายงานด้วยว่า วันนัดตัดสินคดีเดิมกำหนดไว้เป็นวันที่ 8 พฤศจิกายน จากนั้นเลื่อนไปเป็นวันที่ 22 พฤศจิกายน และสุดท้ายเปลี่ยนเป็นวันที่ 16 พฤศจิกายน โดยแจ้งให้ทนายความฝ่ายจำเลยทราบล่วงหน้าเพียงเล็กน้อย การเปลี่ยนแปลงกำหนดเวลานี้ยังเพิ่มความกังวลเกี่ยวกับกระบวนการพิจารณาคดีอีกด้วย
ความตึงเครียดในภูมิภาคและแรงกดดันที่เพิ่มขึ้นต่อชาวชีอะห์
การออกคำสั่งเหล่านี้ไม่อาจแยกออกจากบรรยากาศตึงเครียดในภูมิภาคและความสัมพันธ์ของบาห์เรนกับอิหร่านได้ บาห์เรนเผชิญกับสถานการณ์ด้านความมั่นคงที่พิเศษในช่วงสงครามระดับภูมิภาคและการโจมตีของอิหร่านเมื่อเร็วๆ นี้ และทางการของประเทศได้เตือนอีกครั้งถึงอิทธิพลและการแทรกแซงของเตหะรานในกิจการภายในของบาห์เรน
หลังจากเหตุการณ์เหล่านี้ ทางการบาห์เรนได้ประกาศการจับกุมนักการศาสนามากกว่า 50 คนในเดือนพฤษภาคมและมิถุนายน พวกเขาอ้างว่าบุคคลเหล่านี้กำลังพยายามยุยงให้เกิดการกบฏและโค่นล้มรัฐบาล
ในทางตรงกันข้าม องค์กรสิทธิมนุษยชนเชื่อว่าบรรยากาศด้านความมั่นคงที่เกิดจากสงครามและความตึงเครียดกับอิหร่านได้นำไปสู่แรงกดดันที่เพิ่มขึ้นต่อชุมชนชีอะห์และผู้นำทางศาสนาของพวกเขา
พวกเขาเตือนว่าความแตกต่างทางการเมืองและความมั่นคงระหว่างรัฐบาลไม่ควรถูกนำมาใช้เป็นข้ออ้างในการจำกัดสิทธิของพลเมืองหรือจัดการกับกิจกรรมทางศาสนาอย่างสันติ
อิหร่านได้ปฏิเสธข้อกล่าวหาเรื่องการแทรกแซงกิจการภายในของบาห์เรนเช่นกัน ในทางกลับกัน เจ้าหน้าที่บาห์เรนเน้นย้ำว่ามาตรการทางกฎหมายล่าสุดมีขึ้นเพื่อรับมือกับภัยคุกคามด้านความมั่นคง และไม่เกี่ยวข้องกับความเชื่อทางศาสนาของผู้ถูกกล่าวหาแต่อย่างใด
นอกเหนือจากชะตากรรมของจำเลยทั้ง 69 คนแล้ว
คดีล่าสุดนี้ได้จุดประกายคำถามขึ้นอีกครั้งสำหรับสังคมบาห์เรนและผู้สังเกตการณ์ระหว่างประเทศ เกี่ยวกับขอบเขตที่เหมาะสมระหว่างการรับมือกับภัยคุกคามด้านความมั่นคงและการจำกัดกิจกรรมทางศาสนา-นิกายและสังคม
เมื่อมีนักวิชาการศาสนาหลายสิบคนถูกตัดสินว่ามีความผิดในคดีความมั่นคง และข้อกล่าวหายังรวมถึงกิจกรรมในมัสยิด การศึกษาศาสนา การบริจาคเพื่อการกุศล และการสื่อสารทางศาสนา-นิกาย ผลที่ตามมาของคดีจึงไม่จำกัดเฉพาะบุคคลที่ถูกดำเนินคดีเท่านั้น ครอบครัว ผู้ศรัทธา นักเรียนของนักวิชาการศาสนา และสังคมในวงกว้างก็ได้รับผลกระทบจากคำตัดสินดังกล่าวด้วย
สำหรับชุมชนชีอะห์ในบาห์เรน ซึ่งเผชิญกับข้อเรียกร้องทางการเมืองและสังคมที่ยังไม่ได้รับการตอบสนองมานานหลายปี และความกังวลเกี่ยวกับการจำกัดทางศาสนา-นิกาย การตัดสินลงโทษนักวิชาการศาสนาหลายสิบคนอาจหมายถึงความอ่อนแอลงของความสัมพันธ์ทางศาสนา-นิกายและสังคม
ดังนั้น จึงกล่าวได้ว่า ระบอบอัล คาลิฟาห์ ในปัจจุบัน ได้แสดงให้เห็นแล้วด้วยการตัดสินลงโทษนักวิชาการบาห์เรนแยกต่างหาก ว่าได้เข้าสู่ระยะใหม่ในสงครามกลางเมืองกับชุมชนชีอะห์ของประเทศแล้ว ด้วยเหตุนี้ เราจึงควรจับตาดูความเคลื่อนไหวใหม่ๆ จากผู้ปกครองบาห์เรน รวมถึงจากชุมชนชีอะห์และผู้ต่อต้านตระกูลอัลคาลิฟาด้วย
